Annemarie Peeters in gesprek met Jurgen De bruyn
Vier keer keren met de wind
Zefiro Torna maakt al negentwintig jaar muziek die bruggen bouwt. Het ensemble brengt geen repertoire – of toch niet in de eerste plaats. Het vertelt verhalen. Verhalen die over de grenzen van tijd en ruimte heen resoneren en telkens weer terugkeren naar dat wat mensen bindt: het leven, de tijd, het verlangen, de roes en het mysterie. Tijdens Lunalia presenteert Zefiro Torna vier programma’s die de kans kregen om al spelende te rijpen. Net zoals ook de beste verhalen vorm krijgen door ze vaak te vertellen. Artistiek leider Jurgen De bruyn kijkt ernaar uit ze in thuisbasis Mechelen te brengen.
Je omschrijft Zefiro Torna als een ‘transhistorisch ensemble’. Wat bedoel je daar precies mee?
‘Transhistorisch’ is een term die in de museumwereld vaak wordt gebruikt. Het gaat erom dat je niet zomaar naar het verleden kijkt als iets dat voorbij is, maar dat je inzoomt op de wisselwerking tussen heden en verleden. Hoe spreekt het verleden in het heden? Hoe keren wij vanuit het heden terug naar het verleden? Die gedachte zat eigenlijk al van in het prille begin in het DNA van ons ensemble. Zelfs onze naam verwijst daarnaar. ‘Zefiro torna’ zijn de eerste woorden van een sonnet van Petrarca. In dat sonnet wordt de westenwind bezongen, die terugkeert naar het land en de lente aankondigt: een cyclische beweging dus. Alles verandert voortdurend en tegelijk komt alles ook weer terug. Daar tegenover staat in het sonnet van Petrarca de dichter met zijn melancholische verlangen naar iets ultiems, iets utopisch. Voila: tel die twee op en je bent bij de essentie van Zefiro Torna (lacht).
Jullie keren telkens weer terug naar het verleden, zoals tijdens de lente ook de westenwind altijd weerkeert…
Er zijn in de geschiedenis van de mensheid heel veel ideeën die telkens opnieuw opduiken, steeds in een andere, sensibele vorm. Met die uitdrukkingsvormen gaan wij aan de slag. We maken zinnebeeldige voorstellingen die iets willen vertellen over waar we staan als mens in onze tijd en hoe het verleden daar een rol in speelt.
Ik voel in veel van jullie programma’s een groot joie de vivre en ook iets heel zinnelijks. Zoeken jullie dat bewust op?
Zeker en vast. Voor mij is een concert een ritueel. Elk concert moet dan ook die rituele kracht uitstralen of opzoeken: een concert moet een belevenis zijn. Doorheen de jaren is het opzoeken van die bijzondere energie echt een soort missie geworden. Zonder dat kan je evengoed met je oortjes in naar een goede opname luisteren, vind ik. Die energie heeft voor mij heel veel te maken met de zintuiglijke ervaring van een klank: hoe die zich in de ruimte beweegt, hoe die aankomt bij de luisteraar. Als het goed zit, ontstaat er via de klank een energetisch veld tussen muzikant en luisteraar. Die magie: daar zoek ik naar.
Brengt het ideale concert een roes teweeg?
Dat kan. De idee dat muziek therapeutische krachten bezit is oeroud en daar gaan we heel bewust mee aan de slag. Voor mij speelt de klank van onze instrumenten daar ook een belangrijke rol in. Onze instrumenten – vaak oude of etnische instrumenten – brengen een andere kleur, die ook een ander soort van aandacht vraagt van de luisteraar. Doordat de klanken buiten het normale vallen, kunnen ze ook een ervaring voortbrengen die buiten het normale valt. Soms merken we wel dat muziek alleen niet altijd volstaat als medium om een bepaald verhaal te vertellen. Daarom betrekken we regelmatig ook andere kunstvormen bij ons verhaal.
Samenwerkingen, muzikaal of anders, zijn essentieel voor jullie. Hoe komt zo een match tot stand?
Vaak is dat een rijpingsproces van jaren. Het begint altijd met een prikkel: een onderwerp dat me raakt of waarvan ik voel dat ik het verder wil onderzoeken. Maar dan volgt er sowieso een lange zoektocht vooraleer je bij de juiste samenwerkingen en bij de juiste artiesten terecht komt. Ik ga daar heel geduldig en aftastend mee om. Ik ga zelf ook vaak kijken en luisteren naar andere artiesten: ten dele omdat ik voortdurend op zoek ben naar nieuwe, spannende samenwerkingen, maar ook omdat ik graag geïnspireerd wordt door wat andere artiesten allemaal doen.
Balsam speelden jullie ondertussen al meer dan honderd keer, proficiat! Voor jullie is Balsam het sluitstuk van een trilogie die begon met Les Tisserands en O, Monde aveugle. Waarin schuilt de rode draad tussen die drie programma’s?
De rode draad is hier de muzikale vorm die we gecreëerd hebben: een hybride mix van oude muziek, traditionele muziek, etnische muziek en jazz. Die mix is ontstaan vanuit de muzikanten zelf en hangt ook echt samen mét die muzikanten. Philippe Laloy bijvoorbeeld, fluitist en saxofonist, heeft niet alleen een enorme muzikale bagage, maar hij voelt ook perfect aan hoe je tussen die verschillende muzikale werelden kan bewegen. In Balsam is Raphaël De Cock dan weer de sjamaan van dienst, die ons inspireert enerzijds met zijn inzichten als bioloog en anderzijds met de vele etnische instrumenten die hij van zijn reizen heeft meegebracht. Alchemie is een woord dat vaak opduikt in onze teksten en dat is geen toeval. Uit al die verschillende ingrediënten is gaandeweg een nieuw ‘brouwsel’ ontstaan, een nieuwe taal, die na verloop van tijd een beetje ‘onze taal’ is geworden.
In Time crawls staan de melodieën van blokfluitist Jowan Merckx centraal. Is het programma een eerbetoon aan hem?
Ja, ook Jowan is een echte compagnon de route bij Zefiro Torna. Sommige mensen kennen Jowan misschien als straatmuzikant, anderen kennen hem als folkmuzikant en nog anderen kennen hem uit de klassieke wereld. Een eigenzinnig en bijzonder iemand, die heel dicht bij de natuur staat. Als ik aan hem denk, zie ik hem altijd blokfluit spelen temidden van de velden (lacht). Hij heeft een ongelofelijke kennis van de volksmuziek en heeft zelf ook een schat aan melodieën gecomponeerd. Die melodieën zijn het uitgangspunt voor Time crawls geworden.
In Somnia ga je samen met zangeres Lore Binon en celliste Jasmijn Lootens op zoek naar de wereld van de nacht. Jullie voegen er ook een laag elektronica aan toe, waarom?
Somnia is een programma dat al jaren meegaat en telkens weer verandert. We koesteren dat, die metamorfoses. In deze versie van het programma wilden we met de elektronica iets filmisch binnenbrengen. We verlaten de wereld van de dag en de duidelijke contouren en we komen terecht in een wereld die wat vager, omfloerster en ook een beetje unheimlich is. Het gaat opnieuw om een andere geestestoestand, waarin je andere mogelijkheden van het menselijke zijn kan ontdekken.
En dan is er nog ‘Bach gespiegeld’, een van jullie nieuwere programma’s. Jullie focussen op het idee van de retrograde, partituren die van achter naar voren gespeeld kunnen worden: een abstracte tour de force?
We kwamen dankzij musicologe Katelijne Schiltz op het spoor van partituren in de vorm van cirkels, labyrinteen of zelfs schaakborden. Veel van die emblematische partituren zijn retrogrades. En ja, dat lijkt een abstract, bijna wiskundig gegeven. Maar tegelijk gaat het over iets wat diep menselijk is: het verlangen om op zijn stappen terug te keren. Kan het einde ook een nieuw begin zijn? Daar hangt een rijke mythologische context aan vast. Denk bijvoorbeeld aan Theseus die het labyrinth ingaat, de Minotaurus doodt en dan langs dezelfde weg het labyrint weer uitgaat. We hebben die oude thema’s, samen met ensemble Variances, verbonden aan erg divers repertoire: van George Crumb tot Bach.
Annemarie Peeters
VR.02.05 Bach gespiegeld met Zefiro Torna, Ensemble Variances, Anne-Mie Van Kerckhoven om 20u15 in Cultuurcentrum Mechelen
INFO & TICKETS
MA 05.05 Somnia met Lore Binon, Jasmijn Lootens en Jurgen De bruyn om 20u15 in Predikherenkerk UITVERKOCHT
MEER INFO
DO 08.05 Time crawls met Zefiro Torna om 20u15 in Predikherenkerk
INFO & TICKETS
ZO 11.05 Balsam met Zefiro Torna om 20u15 in Cultuurcentrum Mechelen
INFO & TICKETS
